Alacak zamanaşımı süresi kaç yıldır?

Türk Borçlar Kanunu m.146’ya göre, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Kira bedelleri ve anapara faizleri gibi bazı alacaklar için beş yıllık süre (TBK m.147), haksız fiilden doğan tazminat istemleri için ise iki ve on yıllık süreler (TBK m.72) öngörülmüştür. Hangi sürenin uygulanacağı, alacağın kaynağına göre belirlenir.

Beş yıllık zamanaşımına tabi alacaklar

TBK m.147 şu alacaklar için beş yıllık süre öngörür:

1. Kira bedelleri, anapara faizleri ve benzeri dönemsel edimler.
2. Otel, motel, pansiyon ve tatil köyü gibi yerlerdeki konaklama bedelleri ile lokanta ve benzeri yerlerdeki yeme içme bedelleri.
3. Küçük sanat işlerinden ve küçük çapta perakende satışlardan doğan alacaklar.
4. Ortaklık sözleşmesinden doğan ve ortaklar ile ortaklık ya da yöneticiler arasındaki alacaklar.
5. Vekâlet, komisyon ve acentalık sözleşmelerinden ve (ticari simsarlık dışında) simsarlık sözleşmesinden doğan alacaklar.
6. Yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında, eser sözleşmesinden doğan alacaklar.

İki yıllık süre hangi durumda söz konusudur?

“İki yıl” sorusu çoğunlukla haksız fiilden doğan tazminat istemleriyle ilgilidir. TBK m.72’ye göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa o süre uygulanır. Sözleşmeden doğan alacaklar bakımından ise kanunda özel bir hüküm yoksa on yıllık genel süre geçerlidir. Borçlar Kanunu dışındaki kanunlarda da belirli alacaklar için özel süreler bulunabilir.

Süre ne zaman başlar ve değiştirilebilir mi?

Zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla, yani borcun ifasının istenebilir hâle geldiği anda işlemeye başlar. Muacceliyet bir bildirime bağlıysa süre, bu bildirimin yapılabileceği günden itibaren işler (TBK m.149). Bu bölümdeki zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez (TBK m.148). Asıl alacak zamanaşımına uğradığında ona bağlı faiz ve diğer alacaklar da zamanaşımına uğrar (TBK m.152).

Zamanaşımını kesen sebepler

TBK m.154’e göre zamanaşımı şu durumlarda kesilir:

• Borçlunun borcu ikrar etmesi; özellikle faiz ödemesi, kısmen ifada bulunması, rehin vermesi veya kefil göstermesi.
• Alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurması.

Zamanaşımı kesildiğinde yeni bir süre işlemeye başlar. Borç bir senetle ikrar edilmiş veya mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.156). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, kira sözleşmesine dayalı ve kesinleşmiş bir icra takibinde, kesinleşmeden sonraki dönem için beş yıllık sürenin uygulanacağını ve borçlunun yaptığı ödemelerin zamanaşımını kesip kesmediğinin TBK m.154 dikkate alınarak incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, E. 2014/29689, K. 2015/4935, T. 05.03.2015).

Zamanaşımı kendiliğinden dikkate alınmaz

TBK m.161’e göre zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz. Sürenin hangi tarihte başladığı, kesilip kesilmediği ve alacağın hangi hukuki ilişkiden doğduğu, her dosyada ayrıca incelenmesi gereken hususlardır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.