Eser sözleşmesi nedir?

Eser sözleşmesi nedir sorusunun cevabı Türk Borçlar Kanunu m.470’te yer alır: yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Bir binanın inşası, bir makinenin imali, bir dairenin tadilatı veya bir yazılımın geliştirilmesi bu sözleşmeye konu olabilir. Belirleyici olan, emeğin kendisi değil, ortaya çıkacak sonuçtur.

Eser sözleşmesi nedir, unsurları nelerdir?

TBK m.470 tanımından şu unsurlar çıkar:

• Eser: Yüklenicinin emeğiyle ortaya çıkan, somut ve sonuç odaklı bir iş.
• Yüklenici ve iş sahibi: Eseri meydana getirmeyi üstlenen taraf yüklenici, bedeli ödeyecek taraf iş sahibidir.
• Bedel: Eserin karşılığı olarak ödenecek para. Bedel önceden belirlenmemişse eserin değerine ve yüklenicinin giderine göre belirlenir (TBK m.481).
• İrade uyuşması: Taraflar bu esaslı noktalarda anlaşmalıdır.

Hizmet sözleşmesinden farkı, borcun bir sonuca yönelik olmasıdır. Eser sözleşmesinde yüklenici belirli bir sonucu taahhüt eder.

Eser sözleşmesi şekil şartı var mı?

Kanunda aksi öngörülmedikçe sözleşmelerin geçerliliği hiçbir şekle bağlı değildir (TBK m.12). Eser sözleşmesi için genel bir şekil şartı öngörülmemiştir; sözlü olarak da kurulabilir. Ancak sözleşme bir taşınmazın devri borcunu da içeriyorsa, örneğin arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde, resmî şekil gerekir (TMK m.706; TBK m.237). Yazılı bir metin, kapsam, süre ve bedel konusundaki uyuşmazlıklarda ispatı kolaylaştırır.

Yüklenicinin borçları

1. Sadakat ve özen borcu: Yüklenici edimlerini iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa eder. Özen ölçüsü, benzer alanda basiretli bir yüklenicinin uyması gereken meslekî ve teknik kurallardır (TBK m.471/1-2).
2. Eseri bizzat yapma veya kendi yönetiminde yaptırma: Kişisel özellikleri önem taşımıyorsa yüklenici işi başkasına da yaptırabilir (TBK m.471/3).
3. Araç ve gereç sağlama: Aksine âdet veya anlaşma yoksa araç ve gereçler yükleniciye aittir (TBK m.471/4).
4. Malzemeden sorumluluk ve bildirim: Yüklenicinin sağladığı malzeme ayıplıysa yüklenici satıcı gibi sorumludur; iş sahibinin malzemesi veya gösterdiği yer ayıplıysa bunu hemen bildirmelidir (TBK m.472).
5. Zamanında başlama ve ilerleme: Yüklenici işi geciktirir ve kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa iş sahibi teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilir (TBK m.473/1).

İş sahibinin borçları

• Bedeli ödeme: Bedel eserin teslimi anında muaccel olur; parça parça teslim ve bedel kararlaştırılmışsa her parçanın bedeli teslimiyle muaccel olur (TBK m.479).
• Götürü bedel: Bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici, eser fazla emek ve masraf gerektirse bile kural olarak artış isteyemez; öngörülemeyen durumlar işi son derece güçleştirirse uyarlama veya dönme isteyebilir (TBK m.480).

Eser sözleşmesi nasıl sona erer?

Sözleşme kural olarak eserin teslimi ve bedelin ödenmesiyle sona erer. Bunun dışında iş sahibi, eser tamamlanmadan önce yapılmış kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermek koşuluyla sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.484). Yüklenicinin kişisel özellikleri göz önünde tutularak yapılmış sözleşme, onun ölümü veya kusuru olmaksızın eseri tamamlama yeteneğini kaybetmesiyle kendiliğinden sona erer (TBK m.486).

Zamanaşımı

Eser sözleşmesinden doğan alacaklar, yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). Ayıplı eser nedeniyle açılacak davalar için ayrı süreler öngörülmüştür. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.