Eser sözleşmesinde ayıp ihbarı süresi ne kadar?

Eser sözleşmesinde ayıp ihbarı süresi kanunda gün olarak belirlenmemiştir. İş sahibi teslimden sonra eseri imkân bulur bulmaz gözden geçirmeli ve açık ayıpları uygun bir süre içinde (TBK m.474/1), sonradan ortaya çıkan gizli ayıpları ise gecikmeksizin (TBK m.477/3) yükleniciye bildirmelidir. Süresinde bildirim yapılmazsa eser kabul edilmiş sayılır ve ayıptan doğan haklar kural olarak kaybedilir.

Ayıp nedir?

Ayıp, eserin sözleşmede kararlaştırılan veya olması gereken nitelikleri taşımaması ya da bulunmaması gereken bozuklukları içermesidir. Yüklenici, eserin ayıplı olması nedeniyle iş sahibine karşı sorumludur. Ancak ayıp, yüklenicinin açık ihtarına rağmen iş sahibinin verdiği talimattan doğmuşsa veya başka bir sebeple iş sahibine yüklenebiliyorsa, iş sahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz (TBK m.476).

Açık ayıp ve gizli ayıp

• Açık ayıp: Olağan bir gözden geçirmeyle fark edilebilen ayıptır. İş sahibi, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları uygun bir süre içinde bildirmek zorundadır (TBK m.474/1).
• Gizli ayıp: Usulüne uygun gözden geçirmeyle fark edilemeyen ve sonradan ortaya çıkan ayıptır. İş sahibi bunu gecikmeksizin bildirmelidir; bildirmezse eseri kabul etmiş sayılır (TBK m.477/3).

Taraflardan her biri, giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir (TBK m.474/2). Bu yol, ayıbın varlığının ve bildirimin zamanının ispatında önem taşır.

Eser sözleşmesinde ayıp bildirimi nasıl yapılır?

Kanun bildirim için bir şekil öngörmez. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, açık ayıpların uygun sürede, gizli ayıpların ise ortaya çıkar çıkmaz gecikmeksizin bildirilmesi gerektiğini; ayıp ihbarının yazılı yapılmasının zorunlu olmadığını ve süresinde yapıldığının her türlü delille, tanık beyanıyla dahi kanıtlanabileceğini belirtmiştir (Yargıtay 6. HD, E. 2021/3033, K. 2022/255, T. 25.01.2022). Aynı kararda, eksik işler bedelinin ayıp ihbarı koşuluna bağlı olmadığı da vurgulanmıştır.

Uygulamada bildirimin şu adımlarla yapılması ispat kolaylığı sağlar:

1. Teslim tarihinin belgelenmesi.
2. Eserin teslimden sonra gözden geçirilmesi ve ayıpların fotoğraf, tutanak veya bilirkişi raporuyla tespit edilmesi.
3. Ayıpların yükleniciye tarihi ispatlanabilir bir yolla bildirilmesi.
4. Hangi seçimlik hakkın kullanılacağının belirlenmesi.

Bildirimin sonuçları ve kabul

Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra yüklenici her türlü sorumluluktan kurtulur. İş sahibi gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse eseri kabul etmiş sayılır. Bunun istisnası, yüklenicinin kasten gizlediği ve usulüne uygun gözden geçirmede fark edilemeyecek ayıplardır; bunlar için sorumluluk devam eder (TBK m.477/1-2).

Eser sözleşmesinde ayıptan sorumluluk süresi

Eser sözleşmesinde ayıp ihbarı süresi ile dava açma süresi farklı kavramlardır. Ayıp süresinde bildirilmiş olsa bile ayıplı eser nedeniyle açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak şu sürelerde zamanaşımına uğrar (TBK m.478):

• Taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl.
• Taşınmaz yapılarda beş yıl.
• Yüklenicinin ağır kusuru varsa, eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl.

İş sahibinin seçimlik hakları

Süresinde bildirim yapılmışsa iş sahibi TBK m.475’e göre şu haklardan birini kullanabilir:

1. Eser kullanılamayacak veya kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplıysa sözleşmeden dönme.
2. Eseri alıkoyup bedelin ayıp oranında düşürülmesini isteme.
3. Aşırı masraf gerektirmiyorsa, masrafları yükleniciye ait olmak üzere eserin onarılmasını isteme.

Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır. Eser iş sahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış ve sökülmesi aşırı zarar doğuracaksa sözleşmeden dönülemez. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.