Kapora iade edilir mi?

Kapora iade edilir mi sorusunun cevabı, paranın hangi amaçla verildiğine bağlıdır. Türk Borçlar Kanunu’na göre sözleşme yapılırken verilen para, aksi kararlaştırılmadıkça cayma parası olarak değil, sözleşmenin yapıldığına kanıt olarak verilmiş sayılır ve kural olarak esas alacaktan düşülür (TBK m.177). Taraflar parayı cayma parası olarak kararlaştırmışsa, parayı veren cayarsa verdiğini bırakır, alan cayarsa aldığının iki katını geri verir (TBK m.178).

Kapora nedir?

Günlük dilde “kapora” veya “kaparo” denilen ödeme, kanunda iki farklı kurumla karşılanır:

• Bağlanma parası: Sözleşmenin yapıldığına kanıt olarak verilen paradır. Aksine sözleşme veya yerel âdet yoksa esas alacaktan düşülür (TBK m.177).
• Cayma parası: Taraflara, belirli bir bedeli göze alarak sözleşmeden cayma yetkisi veren paradır (TBK m.178).

Kanun, aksi kararlaştırılmadıkça verilen paranın bağlanma parası sayılacağını öngörür. Bu nedenle bir ödemenin cayma parası niteliği taşıması için bunun sözleşmede açıkça kararlaştırılmış olması gerekir.

Cayma parası ile bağlanma parası farkı

	Bağlanma parası	Cayma parası
Amaç	Sözleşmenin kurulduğunu göstermek	Sözleşmeden cayma imkânı tanımak
Sözleşme ifa edilirse	Esas alacaktan düşülür	Sözleşmeye göre değerlendirilir
Parayı veren cayarsa	Cayma yetkisi doğurmaz	Verdiğini bırakır
Parayı alan cayarsa	Cayma yetkisi doğurmaz	Aldığının iki katını geri verir

Bağlanma parasında taraflara cayma hakkı tanınmamıştır; sözleşmeye aykırılığın sonuçları temerrüt ve tazminat hükümlerine göre belirlenir. Cayma parası, sözleşmenin ifa edilmemesi hâlinde ödenecek ceza koşulundan (TBK m.179) da farklıdır: cayma parasında cayma bir hak olarak tanınır, ceza koşulunda ise ceza borca aykırılığın yaptırımıdır.

Kapora geri alınır mı: başlıca durumlar

1. Sözleşme ifa edilirse: Bağlanma parası, aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa esas alacaktan düşülür; ayrıca iade söz konusu olmaz.
2. Parayı alan taraf vazgeçerse: Para cayma parası olarak kararlaştırılmışsa, alan taraf aldığının iki katını geri verir.
3. Parayı veren taraf vazgeçerse: Cayma parası kararlaştırılmışsa veren taraf parayı bırakır. Bağlanma parasında ise sonuç, sözleşmeye aykırılığın genel hükümlerine göre belirlenir.
4. Sözleşme geçersizse: Geçersiz sözleşmedeki cayma parası kaydı da geçersiz olacağından, ödenen para kural olarak sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebilir.

Şekle aykırı sözleşmelerde kapora

Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler ve taşınmaz satış vaadi, resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz (TMK m.706; TBK m.237). Öngörülen şekle uyulmadan kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz (TBK m.12).

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, harici (noterde veya tapuda yapılmamış) bir taşınmaz satış sözleşmesinde, alıcı vazgeçerse ödenen kaporanın satıcıda kalacağına ilişkin hükmün cayma parası niteliğinde olduğunu kabul etmiştir. Ancak resmî şekilde yapılmayan sözleşme geçersiz olduğundan cayma parasına dair hükmün de geçersiz olduğuna ve kapora olarak alınan paranın sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca iade edilmesi gerektiğine karar veren bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır (Yargıtay 3. HD, E. 2022/5945, K. 2023/1681, T. 30.05.2023). Karar, cayma parasına ilişkin bir kaydın ancak geçerli bir sözleşmenin parçası olarak hüküm doğurabileceğini göstermektedir; asıl sözleşme şekil eksikliği nedeniyle geçersizse, kaporanın kimde kalacağı cayma parası kuralına göre değil, iade hükümlerine göre belirlenir.

Kapora iade şartları değerlendirilirken

Kapora iade edilir mi sorusu değerlendirilirken şu hususlara bakılır:

• Ödemenin belgede hangi adla ve hangi amaçla yazıldığı.
• Cayma parasının açıkça kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı.
• Asıl sözleşmenin kanunun aradığı şekilde yapılıp yapılmadığı.
• Sözleşmeden kimin, hangi sebeple vazgeçtiği.

Tüketici işlemlerinde ayrıca tüketici mevzuatındaki özel hükümler uygulanabilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.