Kefalet sözleşmesi geçerlilik şartları nelerdir?

Kefalet sözleşmesi geçerlilik şartları Türk Borçlar Kanunu m.583 ve m.584’te düzenlenmiştir: sözleşme yazılı yapılmalı, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve kefalet tarihi belirtilmeli ve bunlar kefilin kendi el yazısıyla yazılmalıdır. Kefil evliyse, kanundaki istisnalar dışında eşinin yazılı rızası da gerekir. Bu şartlardan biri eksikse kefalet geçerli olmaz.

Kefalet sözleşmesi nedir?

Kefalet sözleşmesi, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m.581). Kefalet, mevcut ve geçerli bir borç için verilir; gelecekte doğacak veya koşula bağlı bir borç için de, borç doğduğunda veya koşul gerçekleştiğinde hüküm ifade etmek üzere kurulabilir (TBK m.582/1). Kefil, kanunda kendisine tanınan haklardan kural olarak önceden feragat edemez (TBK m.582/3).

Kefalet sözleşmesi şekil şartı

TBK m.583’e göre kefalet sözleşmesinin geçerliliği için şunlar gerekir:

• Yazılı şekil: Sözleşme yazılı yapılmalıdır.
• Azami miktar: Kefilin sorumlu olacağı en yüksek tutar belirtilmelidir.
• Kefalet tarihi: Sözleşmenin kurulduğu tarih yazılmalıdır.
• El yazısı: Kefil, azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil ise bu sıfatı veya bu anlama gelen ifadeyi kendi el yazısıyla belirtmelidir.

Kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve kefil olma vaadi de aynı şekle tabidir. Sonradan yapılan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler, aynı şekle uyulmadıkça hüküm doğurmaz (TBK m.583).

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, bir kira sözleşmesindeki kefalete ilişkin olarak, kefilin sorumlu olduğu azami miktar ve kefalet tarihine ilişkin el yazısıyla yazılmış bir ibare bulunmadığından, TBK m.583’teki şekil şartlarına uyulmadan yapılan kefalet sözleşmesinin geçersiz olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, E. 2023/740, K. 2023/1758, T. 16.03.2023).

Kefalet sözleşmesi eşin rızası

Eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rıza, sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmelidir (TBK m.584).

TBK m.584’e göre şu kefaletlerde eşin rızası aranmaz:

1. Ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilen kefaletler.
2. Esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı kişilerin meslekî faaliyetleriyle ilgili kefaletleri.
3. Kanunda sayılan bazı faiz destekli ve kooperatif kredilerine ilişkin kefaletler.

Başka adla yapılan sözleşmeler

Şekil, kefil olma ehliyeti ve eşin rızasına ilişkin hükümler, gerçek kişilerce kişisel güvence verilmesine ilişkin olarak başka ad altında yapılan sözleşmelere de uygulanır (TBK m.603). Belgenin başlığı değil, içeriği belirleyicidir.

Adi kefalet ve müteselsil kefalet

• Adi kefalet: Alacaklı kural olarak önce borçluya başvurmalıdır; kefile doğrudan başvurma, kesin aciz belgesi alınması veya borçlunun iflası gibi hâllerle sınırlıdır (TBK m.585).
• Müteselsil kefalet: Borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması veya açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması hâlinde alacaklı, borçluyu takip etmeden kefile başvurabilir (TBK m.586).

Kefaletin süresi

Gerçek kişi tarafından verilen kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Süre, en erken sona ermeden bir yıl önce, kefilin sözleşmenin şekline uygun yazılı açıklamasıyla azami on yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir (TBK m.598). Kefalet sözleşmesi geçerlilik şartları her belgede ayrı ayrı incelenir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.