Ecrimisil ne demek ve kimden istenir?

Ecrimisil ne demek sorusunun kısa cevabı şudur: ecrimisil, bir taşınmazı hak sahibinin rızası olmadan kullanan kişiden istenen kullanım bedeli, diğer adıyla haksız işgal tazminatıdır. Kanuni dayanağı, iyiniyetli olmayan zilyedin hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği ya da elde etmeyi ihmal ettiği ürünler için tazminat ödemesini öngören Türk Medeni Kanunu m.995’tir. Yargıtay, bu istemin dava tarihinden geriye doğru beş yılla sınırlı olduğunu kabul eder.

Ecrimisil davası nedir?

Ecrimisil davası, taşınmazın maliki veya başka bir hak sahibinin, taşınmazı haksız olarak kullanan kişiden bu kullanım süresine karşılık gelen bedeli istediği davadır. Zilyet, bir şey üzerinde fiilî hâkimiyeti bulunan kişidir (TMK m.973). Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası açabileceği gibi her türlü haksız el atmanın önlenmesini de dava edebilir (TMK m.683/2). Ecrimisil istemi çoğu zaman el atmanın önlenmesi davasıyla birlikte ileri sürülür.

Ecrimisil ne demek sorusunda sık karıştırılan konu kira bedelidir. Ecrimisil bir kira bedeli değildir; taraflar arasında kira sözleşmesi yoktur. Bedel, taşınmazın işgal edilen dönemdeki olağan kullanım değeri esas alınarak belirlenir ve bu tespit genellikle keşif ve bilirkişi incelemesiyle yapılır.

Kimden istenebilir?

• İyiniyetli olmayan zilyet: Geri vermekle yükümlü olduğu şeyi haksız olarak alıkoyan ve bunu bilen veya bilmesi gereken kişi, TMK m.995 uyarınca tazminat öder.
• İyiniyetli zilyet: İyiniyetle zilyedi bulunduğu şeyi karineyle mevcut hakkına uygun kullanan kişi, geri vermekle yükümlü olduğu kimseye karşı bu yüzden tazminat ödemek zorunda değildir (TMK m.993).
• Paydaşlar arasında: Paylı veya elbirliği mülkiyetinde bir paydaşın taşınmazı tek başına kullanması hâlinde ecrimisil istenip istenemeyeceği, diğer paydaşların kullanımdan engellenip engellenmediğine göre ayrıca değerlendirilir.

Bu ayrım nedeniyle davalının kullanıma hangi sıfatla başladığı ve hak sahibinin itirazını ne zaman öğrendiği önem taşır.

Ecrimisil zamanaşımı

Ecrimisil için kanunda özel bir süre yoktur. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı (E. 1937/29, K. 1938/10, T. 25.05.1938) ile ecrimisil istemine beş yıllık zamanaşımının uygulanacağı kabul edilmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi de bu karara dayanarak ecrimisil davalarının beş yıllık zamanaşımına tabi olduğunu ve sürenin dava tarihinden geriye doğru işlediğini belirtmiştir (Yargıtay 1. HD, E. 2017/4299, K. 2017/5484, T. 18.10.2017). Buna göre işgal daha uzun sürmüş olsa da dava yoluyla istenebilecek dönem, dava tarihinden önceki beş yılla sınırlıdır.

Ecrimisil ihbarnamesi nedir?

Hazinenin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlar ile özel bütçeli idarelerin ve Vakıflar Genel Müdürlüğünün taşınmazları için ayrı bir düzen vardır. Bu taşınmazları işgal edenlerden, idarece oluşturulan üç kişilik komisyonun tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere (2886 sayılı Kanun m.75/1) belirlediği ecrimisil istenir. Bu istemde idarenin zarara uğramış olması ve işgalcinin kusuru aranmaz. Rızaen ödenmeyen bedel, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir (2886 sayılı Kanun m.75). İdarenin işgalciye gönderdiği bu bildirim uygulamada ecrimisil ihbarnamesi olarak adlandırılır.

Dava nerede açılır?

Ecrimisil, malvarlığına ilişkin bir istem olduğundan genel görevli asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m.2/1). İstem el atmanın önlenmesiyle birlikte ileri sürüldüğünde, taşınmazın zilyetliğine ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12/1).

Yargılamada genellikle şu konular incelenir:

1. Davacının taşınmaz üzerindeki hakkı ve davalının kullanımının varlığı,
2. Davalının zilyetliğinin iyiniyetli olup olmadığı,
3. İşgalin başlangıç tarihi ve süresi,
4. İşgal edilen alanın büyüklüğü ve dönemin olağan kullanım değeri.

Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.