Ortaklığın giderilmesi davası nedir?

Ortaklığın giderilmesi davası, bir taşınır veya taşınmazın birden fazla kişiye ait olduğu durumlarda bu ortaklığın sona erdirilmesi için açılan davadır. Paylaşma, malın aynen bölünmesi ya da satılarak bedelinin paydaşlar arasında bölüşülmesi biçiminde yapılır (Türk Medeni Kanunu m.699). Uygulamada miras yoluyla birden fazla kişiye geçen taşınmazlarda sıkça karşılaşılır.

Kimler paylaşma isteyebilir?

Paylı mülkiyette her paydaşın belirli bir payı vardır. TMK m.698’e göre, hukuki bir işlem gereğince veya malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti sürdürme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. Paylaşmayı isteme hakkı hukuki bir işlemle en çok on yıllık süreyle sınırlandırılabilir; taşınmazlarda bu yöndeki sözleşmeler resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.

Elbirliği mülkiyetinde ise ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı malın tamamına yayılır (TMK m.701). Elbirliği mülkiyeti malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer (TMK m.703). Mirasçılar arasındaki ortaklık bunun tipik örneğidir: TMK m.642’ye göre her mirasçı, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir ve terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını sulh mahkemesinden talep edebilir.

Dava öncesi arabuluculuk, görevli ve yetkili mahkeme

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B/1-b). Taraflar arabuluculukta anlaşırsa, anlaşma belgesi taşınmazlarla ilgili kanuni sınırlamalar ve usuller gözetilerek düzenlenir ve icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur (m.18/B/2-3).

Anlaşma sağlanamazsa dava, değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesinde açılır (HMK m.4/1-b). Taşınmaza ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12/1).

Mahkeme ortaklığı nasıl giderir?

Paydaşlar paylaşma biçiminde anlaşamazsa TMK m.699/2-3 şu sırayı öngörür:

1. Aynen bölme: Hâkim, paydaşlardan birinin istemi üzerine malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verir. Bölünen parçaların değerleri birbirine denk düşmezse, eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanır.
2. Satış: Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse, özellikle malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesi mümkün değilse, açık artırmayla satışa karar verilir. Satışın yalnızca paydaşlar arasında artırmayla yapılması, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.

Aynen bölmenin mümkün olup olmadığı yargılama sırasında araştırılır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, ortaklığın giderilmesi davasında tapu kaydının bilirkişiler aracılığıyla yerinde uygulanması, varsa muhdesatın ve değerinin belirlenmesi, aynen taksim imkânının tespit edilmesi ve satış gerekiyorsa paydaşlara düşecek oranların belirtilmesi için keşif yapılması gerektiğini; keşif yapılmadan satışa karar verilmesinin doğru olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 14. HD, E. 2016/17424, K. 2020/4754, T. 09.09.2020).

Bölmenin mümkün olup olmadığı, taşınmazın değeri ve üzerindeki muhdesat gibi hususlar her dosyada ayrıca değerlendirilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.