Temerrüt faizi ne zaman başlar?

Temerrüt faizi ne zaman başlar sorusunun cevabı, para borcunu ödemeyen borçlunun temerrüde düştüğü tarihtir; faiz geçmiş günler için bu tarihten işler (3095 sayılı Kanun m.2/1). Borçlu kural olarak alacaklının ihtarıyla, ödeme günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüde düşer (TBK m.117). Haksız fiilde temerrüt fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte oluşur.

Temerrüt faizi nedir?

Temerrüt faizi, bir miktar paranın ödenmesinde gecikmeye düşen borçlunun, geçmiş günler için ödemekle yükümlü olduğu faizdir (3095 sayılı Kanun m.2/1). Akdî faizden farklıdır: akdî faiz paranın kullanılmasının karşılığıdır, temerrüt faizi ise gecikmenin sonucudur. Borçlunun temerrüdü için borcun muaccel olması, yani ifasının istenebilir hâle gelmiş olması gerekir.

Temerrüt faizi ne zaman başlar: başlangıç anları

TBK m.117 temerrüdün, dolayısıyla faizin başlangıcını şöyle belirler:

• İhtar ile: Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. İhtar, alacaklının borcun ödenmesini borçludan açıkça istemesidir.
• Belirli gün ile: Ödeme günü taraflarca birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak usulüne uygun bildirimle belirlenmişse, bu günün geçmesiyle ihtara gerek kalmadan temerrüt oluşur.
• Haksız fiilde: Fiilin işlendiği tarihte.
• Sebepsiz zenginleşmede: Zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte; ancak zenginleşen kişi iyiniyetliyse temerrüt için bildirim şarttır.

Hangi tarihin esas alınacağı, ihtarın veya ödeme gününün dosyadaki belgelerle ispatına bağlıdır.

Faiz ve irat borçlarında özel kural

Faiz veya irat borcunu ya da bağışladığı bir miktar parayı ödemekte temerrüde düşen borçlu, ancak icra takibine girişildiği veya dava açıldığı günden başlayarak temerrüt faizi öder (TBK m.121/1). Temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülemez (TBK m.121/3).

Temerrüt faizi oranı nasıl belirlenir?

Kanun bir sabit oran öngörmez; oran mevzuattaki ölçüte göre dönemsel olarak belirlenir ve değişir:

1. Oran sözleşmede kararlaştırılmışsa sözleşme esas alınır. Ancak sözleşmeyle belirlenecek yıllık temerrüt faizi, mevzuata göre belirlenen yıllık oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz (TBK m.120/2).
2. Kararlaştırılmamışsa, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat uygulanır (TBK m.120/1). 3095 sayılı Kanun m.2/1’e göre bu durumda kanuni faiz oranı uygulanır; bu oran, 2026’da değiştirilen m.1 uyarınca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden belirlenir.
3. Ticari işlerde, Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı daha yüksekse, sözleşme olmasa bile temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2/2).
4. Sözleşmede yalnızca akdî faiz kararlaştırılmış ve bu oran kanuni orandan yüksekse, temerrüt faizi akdî faiz oranından az olamaz (TBK m.120/3; 3095 sayılı Kanun m.2/3).

Kanuni faiz ve temerrüt faizi hesaplanırken mürekkep faiz, yani faizin anaparaya eklenerek yeniden faiz yürütülmesi uygulanamaz; ticari işlere ilişkin özel hükümler saklıdır (3095 sayılı Kanun m.3).

Temerrüt faizi ne zaman uygulanır?

Temerrüt faizi yalnızca para borçlarında söz konusudur. Bir malın teslimi veya bir işin yapılması gibi para dışındaki borçlarda gecikmenin sonucu temerrüt faizi değildir; borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe geç ifadan doğan zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.118). Uygulanacak oran ve başlangıç tarihi, borcun ticari olup olmadığına, sözleşmedeki kayıtlara ve temerrüdün nasıl gerçekleştiğine göre değişir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.